ميرزا شمس بخارايى
223
تاريخ بخارا ، خوقند و كاشغر ، بخارايى
136 / 2 - محمّد رحيم خان . . . در سنهء 1836 ، سكه به نام خود زده ، نام خود را به درهم و دينار نقش نمود . بر پايهء نوشتههاى عصرى ، سال 1836 درست نيست ، زيرا در نبردى كه ميان ايلتورز خان ، برادر محمّدرحيم ، و امير حيدر به سال 1806 م ، رخ داد ايلتورز خان كشته شد و در همان سال محمّد رحيم خان به « خانى » خيوه رسيد . افزون بر آن ، محمّد رحيم در تاريخ مذكور ديگر زنده نيست ؛ ظاهرا تاريخ درست آن مىتواند سال 1806 م ، باشد . ايليت نظر خان ؛ محمّد رحيم خان خوينى 136 / 14 - اللّه قلى خان بر پايهء نوشتهء خانم كلمنت ماركام انگليسى ، محمّد رحيم خان در 1242 ه . ق ، مرد و پس از وى پسرش اللّه قلى خان پانزده سال حكمران خيوه بود . تاريخ ايران كلمنت ماركام / 100 ؛ در حالى كه رضا قلى خان هدايت ، مرگ محمّد رحيم خان را 1257 ، آورده مىنويسد : « اللّه قلى خان بن محمّد رحيم خان بعد از پدر بر مسند خانيت خوارزم تكيه زده و ملك موروثى را ضبط نموده و به عيش و عشرت آسوده ، مدّت ملكش هجده سال كشيده ، آخر وفات يافت . » سفارت نامهء خوارزم / 113 . نظر رضا قلى خان ، كه سال 1257 ، را پايان روزگار محمّد رحيم و آغاز حكمرانى اللّه قلى خان آورده است ، بر پايهء اطلاعات اكسير التواريخ اشتباه مىباشد ؛ اللّه قلى خان در 1240 ه . ق ، ( زمان فتحعلى شاه قاجار ) به راهنمايى محمّد خان قرايى به خراسان يورش آورد ، كه نويسنده از او به عنوان توره ( شهزاده ) ياد كرده است . بار ديگر ، در 1253 ه . ق ، ( روزگار محمّد شاه قاجار ) به گرگان يورش آورد و طايفهء كوكلان مقيم گرگان و قارى قلعه را كوچ داد و به اتك برد و اراده داشت آنان را در خوارزم مستقر كند ؛ آصف الدوله ، والى خراسان ، سواران طايفهء شادلو را به فرماندهى نجف قلى خان جهت سركوبى آنان فرستاد ؛ در نبردى كه ميان دو طرف رخ داد ، والى خوارزم شكست خورد . آخرين بار در 1257 ه . ق ، از اللّه قلى خان ياد شده است كه محمّد على خان فرستادهء محمّد شاه قاجار او را در خوارزم ديده . اكسير التواريخ / 155 ، 450 ، 524 .